การปรับปรุงเพื่อสิ่งที่ดี?

ถ้ามีการถามว่า ประเทศใดมีการระบบการบริหารและจัดการธุรกิจที่ดี ผมว่า หนึ่งในชื่อที่ได้รับการ
กล่าวอ้างถึงต้องมี "ประเทศญี่ปุ่น" แน่นอน และทฤษฎีที่เคยได้รับการกล่าวอ้างให้ติดอันดับทฤษฎีการบริหารดีที่สุดนั้น ก็น่าจะมีการพูดถึง ทฤษฎีกลยุทธ์ไคเซ็น ที่ผู้บริหารในยุคที่ผ่านมาให้ยกให้เป็นกุญแจสู่ความสำเร็จของการแข่งขันที่มีการยึดเอาการ “ปรับปรุง” เป็นแกนนำตั้งแต่จิตสำนึกไปจนถึงการลงมือจริง
เคยมีคนกล่าวอ้างถึงว่า แนวคิดการบริหารแบบไคเซ็นสไตล์ญี่ปุ่นนั้นจะแตกต่างจากแนวคิดการบริหารของประเทศทางด้านตะวันตก ก็น่าจะเป็นจริงดังว่า เพราะไคเซ็นคือการเน้นไปที่การปรับปรุงที่มีอยู่ตลอดเวลา และต้องกระจายความรับผิดชอบไปให้ทุก ๆ คนตั้งแต่ผู้บริการระดับสูง ผู้จัดการ ไปจนถึงคนงานระดับล่าง ต้องมีจิตสำนึกอย่างเต็มเปี่ยมตลอดเวลา

ดังนั้นถ้าจะบอกว่า ไคเซ็นแบบญี่ปุ่นเป็นการบริหารที่เน้นหน้าที่ของทุกคนในการปรับปรุงตั้งแต่กระบวนการทำงานไปจนถึงผลสำเร็จ แต่ถ้าการบริหารแบบสไตล์ตะวันตกส่วนใหญ่จะเน้นไปที่ผลสำเร็จปลายทางอย่างเดียวเท่านั้น

ในช่วงปี 1980-1990 นั้น ไคเซ็นเป็นคำพูดที่ผู้บริหารในบริษัทต่าง ๆ อ้างอิงกันอย่างแพร่หลายและถือเป็นคำธรรมดาสามัญที่มีการใช้ไปทั่ว ไม่ว่าจะเป็นหนังสือพิมพ์ วิทยุ และโทรทัศน์ และรุกถึงทุกวงการไม่ว่ารัฐบาล การเมือง การฑูต หรือการทำระบบสวัสดิการทุกระดับ และแรงงานสัมพันธ์ต่าง ๆ เพราะว่ามีปัจจัยที่เร่งทำให้ไคเซ็นมามีบทบาทมากนั้น ได้แก่
1. ต้นทุนทางวัสดุ พลังงาน และแรงงานสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว
2. ผลผลิตเกี่ยวกับเครื่องอำนวยความสะดวกมีมากเกินความต้องการ
3. เกิดการแข่งขันระหว่างบริษัทมากขึ้น
4. ผู้บริโภคมีความต้องการด้านคุณภาพมากขึ้น
5. มีความต้องการที่จะได้รับผลิตภัณฑ์ใหม่ ๆ มากขึ้น
6. มีความต้องการที่จะลดจุดคุ้มทุนให้ได้

(ผมว่า สถานการณ์ของโลกในขณะนี้ ปัจจัยเหล่านี้ก็ยังคงอยู่และมีผลกระทบอยู่ด้วย) ซึ่งความ
เปลี่ยนแปลงเหล่านี้ทำให้ผู้บริหารระดับสูงต้องหาทางปรับกลยุทธ์ให้สอดคล้องกับความต้องการของผู้บริโภคในเรื่องคุณภาพของสินค้าและบริการที่เน้นไปที่ความรวดเร็วกว่าที่เคยปฏิบัติมา และที่สำคัญก็คือ ทุกแผนกในบริษัทนั้น เช่น บริหาร การผลิต การตลาด การขาย นั้นต้องถือทฤษฎีไคเซ็นทำงานเพื่อให้บริษัทอยู่รอดและมีการเติบโตโดยใช้ความคิดสร้างสรรค์ในสิ่งใหม่ ๆ (Innovation) มานำตลอดเวลา

ในช่วงที่ไคเซ็นมีอิทธิพลต่อการบริหารบริษัทในญี่ปุ่นโดยทั่วไปนั้น ผู้บริหารใช้ความตั้งใจอย่างน้อย 50% ลงไปที่การทำไคเซ็น หรือการปรับปรุง โดยที่ต้องมองหาช่องทางที่จะปรับปรุงไปที่ “ระบบ” และ “วิธีการปฏิบัติ” ในบริษัทอย่างมาก และพบว่ามีประโยคที่เด่นสุดออกมากระตุ้นบุคลากรในบริษัทคือ “อย่าหวังที่จะก้าวหน้า ถ้ายังทำในสิ่งเดิมในแบบเดิมอยู่ตลอดเวลา”

ที่สำคัญที่สุดคือ การบริหารแบบไคเซ็นของประเทศญี่ปุ่นนั้น ได้กระจายเข้าสู่เส้นเลือดของนักบริหารองค์กรทุกคนและทุกระดับ และเชื่อหรือไม่ว่า นี่คือหนึ่งในกลยุทธ์ศาสตร์ที่ช่วยให้หลายบริษัทญี่ปุ่นประสบความสำเร็จอยู่ทุกวันนี้ และเพียงแต่บริษัทเหล่านั้นใช้การบริหารแบบไคเซ็นด้วยความชำนาญมากว่า 30 ปีแล้ว เพียงเพราะว่า แค่รู้จัก “ปรับปรุงเพื่อสิ่งที่ดี” นั่นเอง แล้วคุณหล่ะ ทำได้หรือเปล่า?